İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifikası Nedir? Nasıl Alınır?

İş sağlığı ve güvenliği sertifikası, bir kişinin iş yerindeki riskleri tanıma, önleme ve güvenli çalışma koşullarını sağlama konusunda eğitim aldığını gösteren belgedir. Kısaca İSG sertifikası ya da İSG belgesi olarak da adlandırılır.

İSG sertifikası tek bir belge değildir. İş güvenliği uzmanlık belgesi, temel İSG eğitimi belgesi, işveren eğitimi belgesi ve ISO 45001 sertifikası gibi farklı türleri vardır. Her türün alınma yolu, süresi ve şartları farklıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifikası Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği sertifikası, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemeye yönelik eğitimin tamamlandığını belgeleyen resmi ya da kurumsal bir belgedir. Belgenin türü, sahibinin hangi görevi üstlenebileceğini belirler.

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenir. Kanun, işverenlere çalışanlarını eğitme, risk değerlendirmesi yapma ve gerekli durumlarda iş güvenliği uzmanı çalıştırma yükümlülüğü getirir. Sertifikalar bu yükümlülüklerin yerine getirildiğini ya da kişinin bu alanda bilgi sahibi olduğunu gösterir.

Bazı İSG belgeleri yasal bir görevi yapma yetkisi verir. İş güvenliği uzmanlık belgesi bu türdendir. Bazıları ise yalnızca eğitimin alındığını gösterir ve kişinin bilgisini belgelemek ya da kariyerini güçlendirmek için kullanılır.

İSG Sertifikası Türleri Nelerdir?

İSG sertifikası türleri iş güvenliği uzmanlık belgesi, temel İSG eğitimi belgesi, işveren İSG eğitimi belgesi ve uluslararası ISO 45001 sertifikasıdır. Bu türleri şöyle özetleyebiliriz:

• İş güvenliği uzmanlık belgesi: İş güvenliği uzmanı olarak çalışma yetkisi verir.
• Temel İSG eğitimi belgesi: Çalışanların zorunlu İSG eğitimini aldığını gösterir.
• İşveren İSG eğitimi belgesi: Uygun iş yerlerinde işverenin İSG hizmetini kendisinin yürütmesini sağlar.
• ISO 45001 sertifikası: Kurumun uluslararası İSG yönetim sistemi standardına uyduğunu gösterir.

Hangi belgenin gerektiği kişinin amacına bağlıdır. Uzman olmak isteyen biri için uzmanlık belgesi, bir iş yerinde çalışan biri için temel eğitim belgesi gerekir.

İş Güvenliği Uzmanlık Belgesi (A, B, C Sınıfı)

İş güvenliği uzmanlık belgesi, iş yerlerinde iş güvenliği uzmanı olarak görev yapma yetkisi veren belgedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından düzenlenir ve A, B, C olmak üzere üç sınıfa ayrılır.

C sınıfı belge az tehlikeli iş yerlerinde çalışmaya izin verir. B sınıfı belge tehlikeli ve az tehlikeli iş yerlerini, A sınıfı belge ise çok tehlikeli iş yerleri dahil tüm sınıfları kapsar. C sınıfıyla 3 yıl fiilen çalışan uzman B sınıfına, B sınıfıyla 4 yıl fiilen çalışan uzman ise A sınıfına geçebilir.

Temel İSG Eğitimi Belgesi

Temel İSG eğitimi belgesi, bir iş yerinde çalışan herkesin alması gereken zorunlu eğitimin tamamlandığını gösterir. Eğitimi düzenlemekten ve belgeyi çalışanın özlük dosyasında saklamaktan işveren sorumludur.

Eğitim iş yerinin tehlike sınıfına göre farklı sürelerde verilir. Konular genel, sağlık, hukuki ve teknik başlıklardan oluşur. Eğitimi iş yerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, üniversiteler ya da bu alanda yetkili kuruluşlar verebilir.

İşveren İSG Eğitimi Belgesi

İşveren İSG eğitimi belgesi, belirli iş yerlerinde işverenin iş sağlığı ve güvenliği hizmetini dışarıdan uzman almadan kendisinin yürütebilmesini sağlar. Bu imkân az tehlikeli sınıfta yer alan ve 50'den az çalışanı olan iş yerleri için geçerlidir.

Belgeyi almak için işverenin ya da işveren vekilinin Bakanlığın belirlediği eğitimi tamamlaması gerekir. Bu belge işverene çalışanlarına temel İSG eğitimini kendisi verme imkânı da tanır.

Uluslararası İSG Sertifikası (ISO 45001)

ISO 45001, 2018'de yayımlanan uluslararası iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardıdır. Bu sertifikayı kişiler değil, standardın gerekliliklerini karşılayan kurumlar alır.

Kurumların ISO 45001 sertifikası akredite belgelendirme kuruluşlarının denetimiyle verilir. Kişiler ise standardın gerekliliklerini ve iç denetim süreçlerini öğrendikleri ISO 45001 eğitimleri sonunda eğitim sertifikası alabilir. Bu belge özellikle kalite, İSG ve yönetim sistemleri alanında çalışanlar için değerlidir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifikası (İSG) Sertifikası Nasıl Alınır?

İSG sertifikası, alınmak istenen belgenin türüne göre eğitim tamamlanarak ve gerekiyorsa sınav geçilerek alınır. Her tür için izlenen yol şöyledir:

• Uzmanlık belgesi: Bakanlık onaylı eğitim kurumunda uzmanlık eğitimini tamamlamak ve ÖSYM'nin İSG sınavında başarılı olmak
• Temel eğitim belgesi: Çalışılan iş yerinin düzenlediği temel İSG eğitimine katılmak
• İşveren belgesi: Bakanlığın belirlediği işveren eğitimini tamamlamak
• ISO 45001: Kurum için belgelendirme kuruluşuna başvurmak, kişiler için ISO 45001 eğitimi almak
• Online sertifika: Üniversite onaylı bir İSG eğitimini tamamlayıp sertifika sınavını geçmek

Uzmanlık ve işveren belgeleri yasal yetki verirken online eğitim sertifikaları İSG bilgisini belgelemek için alınır.

Uzmanlık belgesi için mühendislik, mimarlık ya da teknik öğretmenlik mezunu olmak ya da fizik, kimya, biyoloji veya İSG bölümlerinden birini bitirmiş olmak gerekir. Eğitim 220 saattir ve 90 saat uzaktan, 90 saat canlı ya da yüz yüze ve 40 saat uygulamalı olarak tamamlanır. Ardından yılda iki kez yapılan ÖSYM sınavında 100 üzerinden en az 70 puan almak gerekir.

İSG bilgisini online öğrenip sertifika almak isteyenler Boğaziçi Enstitüsünün İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi'ne kaydolarak sınav sonrası e-Devlet'ten sorgulanabilen üniversite onaylı sertifikalarını alabilir. Eğitim iş hukuku temellerinden risk değerlendirmesine ve yangın güvenliğine kadar İSG'nin temel konularını kapsar.

İSG temellerini kısa sürede bir üniversite güvencesiyle öğrenmek için Yıldız Teknik Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezinin Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi'ni tamamlamak ve sertifika sınavını geçmek yeterlidir. Programı bitirenlerin YTÜ onaylı sertifikası e-Devlet üzerinden görüntülenebilir. Bu online sertifikalar uzmanlık belgesi yerine geçmez ama İSG bilgisini belgeler ve öz geçmişi güçlendirir.

İSG Sertifikası Ne Kadar Sürede Alınır?

İSG sertifikasının alınma süresi türüne göre birkaç saatten birkaç aya kadar değişir. Türlere göre süreler şöyledir:

• Temel İSG eğitimi: Az tehlikeli iş yerlerinde en az 8, tehlikeli iş yerlerinde en az 12, çok tehlikeli iş yerlerinde en az 16 ders saati
• Uzmanlık belgesi: 220 saatlik eğitim ve ardından yılda iki kez yapılan sınav
• Online İSG eğitimi: Kişinin kendi hızına göre birkaç saat ile birkaç gün arası

Bu süreler eğitimin kendisini kapsar. Belgenin düzenlenmesi ve sisteme yansıması için ayrıca birkaç gün beklemek gerekebilir.

Temel İSG eğitimi genellikle bir ya da iki iş gününde tamamlanır. Ders saati en az 45 dakikadır ve her dersin ardından ara verilir. Az tehlikeli bir iş yerindeki 8 ders saatlik eğitim çoğu zaman tek günde biter.

Uzmanlık belgesi ise en uzun süren türdür. 220 saatlik eğitim birkaç hafta ile birkaç ay arasında tamamlanır. Sınav Mayıs ve Aralık aylarında yapıldığı için toplam süre sınav takvimine göre uzayabilir. Online eğitimlerde ise sertifika, sınavın geçilmesinin ardından hazırlanır. YTÜ SEM sertifikaları örneğin hazırlandıktan yaklaşık 5 iş günü sonra e-Devlet'te görünür.

İSG Sertifikası Ne İşe Yarar?

İSG sertifikası, sahibinin iş yerindeki riskleri tanıdığını ve güvenli çalışma kurallarını bildiğini belgelemeye yarar. Türüne göre yasal bir yükümlülüğü yerine getirir ya da kariyer avantajı sağlar.

Uzmanlık belgesi iş güvenliği uzmanı olarak çalışmanın tek yoludur. Belirli tehlike sınıfı ve çalışan sayısının üzerindeki iş yerleri iş güvenliği uzmanı çalıştırmak zorundadır. Temel eğitim belgesi ise çalışanların zorunlu eğitimini aldığını kanıtlar ve iş müfettişi denetimlerinde işverenden istenir.

Online İSG sertifikaları yasal yetki vermez ama farklı faydalar sağlar. İnsan kaynakları, idari işler ve operasyon alanında çalışanlar bu sertifikayla İSG bilgisini belgeleyebilir. Uzman olmayı düşünenler ise alanı tanımak için bu eğitimlerden başlayabilir.

İSG Sertifikasını Kimler Alabilir?

İSG sertifikasını alabilecek kişiler sertifikanın türüne göre değişir. Uzmanlık belgesi dışındaki türlerin çoğunda ön koşul yoktur. Sertifika türlerine göre kimlerin alabileceği şöyledir:

• Uzmanlık belgesi: Mühendislik, mimarlık, teknik öğretmenlik, fizik, kimya, biyoloji ve İSG bölümleri mezunları
• Temel eğitim belgesi: Bir iş yerinde çalışan herkes
• İşveren belgesi: Az tehlikeli ve 50'den az çalışanı olan iş yerlerinin işveren ya da işveren vekilleri
• ISO 45001 eğitimi: Kalite, İSG ve yönetim sistemleri alanında çalışanlar
• Online İSG sertifikası: İSG hakkında bilgi edinmek isteyen 18 yaşını doldurmuş herkes

Bu yüzden sertifika almadan önce hangi türün hedefe uygun olduğuna karar vermek gerekir.

Uzmanlık belgesindeki bölüm şartı en sık sorulan konudur. Bu bölümlerden mezun olmayan kişiler uzmanlık belgesi alamaz. Ancak temel eğitim ya da online İSG eğitimiyle bu alandaki bilgisini belgeleyebilir.

İSG Sertifikası Kaç Yıl Geçerli?

Temel İSG eğitimi belgesi iş yerinin tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla yenilenir. Çok tehlikeli iş yerlerinde yılda bir, tehlikeli iş yerlerinde iki yılda bir, az tehlikeli iş yerlerinde ise üç yılda bir tekrar eğitimi alınır.

Tekrar eğitimi en az 8 ders saati sürer. İş yeri, ekipman ya da teknoloji değiştiğinde veya yeni bir risk ortaya çıktığında bu süreler beklenmeden ek eğitim verilir.